هيچ چيزى بى فايده نيست و عين عدل و عدالت است . ممكن است كسانى بر اثر فقر و تنگدستى محروميتهاى زيادى را تحمّل كنند ، ولى خداوند در قيامت اجر آنها را كه در مقابل تنگدستى صبر كرده اند چند برابر مىدهد . و بالاخره هدف از خلقت ساختن انسانهاست ، و ساختن آنان به امتحان و آزمايش است . « ليبتلى من اراد بميسورها و معسورها » هر دوى اين فقر و غنا براى بشر آزمايش و امتحان است ; يعنى براى اين كه آزمايش كند هر كه را مىخواهد به وسيله ثروت دنيا و هر كه را مىخواهد به وسيله فقر و تنگدستى در دنيا . عبارت « بميسورها و معسورها » نسبت به « فكثّرها و قلّلها » لفّ و نشر مرتّب است ; يعنى اين كه خداوند روزيها را اندازه گيرى كرده و به بعضى ها زياد داده و آنها را در يُسْر و وسعت قرار داده ، و به بعضى ها كم داده و آنها را در مضيقه قرار داده است ، براى يكايك آنها آزمايش است ; بعضى از افراد را در حال ثروتمندى و برخى ديگر را در حال فقر و نيازمندى آزمايش مىكند . « و ليختبر بذلك الشّكر و الصّبر من غنيّها و فقيرها » ; « يختبر » از « اختبار » به معناى امتحان است . « شكر » مربوط به غنا و ثروتمندى است ، و « صبر » مربوط به فقر و نيازمندى . يعنى وقتى انسان ثروتمند است بايد شكر نعمت هاى الهى را انجام دهد ، وقتى نيازمند است بايد صبر كند تا از خدا فرجى برسد . شكر نعمت ثروتمندى اين است كه نعمت و ثروت خود را در راهى كه خدا معيّن كرده است مصرف كند ، حقوق واجب آن را بپردازد ، نياز حاجتمندان را برآورد ، احتياج عمومى جامعه را از قبيل ترويج و تبليغ دين ، تهيّه راه ، بيمارستان ، حمّام و . . . برآورد ، و از مال و ثروت خود آخرت خود را آباد كند . خيال نكنيد كه شكر نعمت فقط به اين است كه بگويد « الحمد للّه ربّ العالمين » ، « الحمد للّه » جاى خود را دارد ، ولى شكر ثروت بخشش به بينوايان و نيازمندان است . اين فكر صحيحى نيست كه ثروتمند خيال كند با دادن خمس و زكات اموال